Nagroda im. Karla Dedeciusa

Fundacja im. Karla Dedeciusa uczestniczy w przyznawaniu Nagrody im. Karla Dedeciusa, która co dwa lata trafia do dwojga tłumaczek i tłumaczy literatury – za przekłady z języka polskiego na niemiecki oraz z niemieckiego na polski.

Nagroda jest przyznawana przez Deutsches Polen-Institut (Niemiecki Instytut Spraw Polskich).

     

Foto: Agata Koch (Quinkenstein), Anna Sondej (Poprawska)

Urszula Poprawska mieszka w Krakowie i pracuje jako tłumaczka literacka. Studiowała filologię polską na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, a następnie była redaktorką w Polskiej Akademii Nauk oraz Instytucie Języka Polskiego PAN w Krakowie. Od 2001 roku przekłada z języka niemieckiego na polski dla czołowych polskich wydawnictw, m.in. Wydawnictwa Literackiego, Czarnego, Znaku, Otwartego, Państwowego Instytutu Wydawniczego oraz WAM. Przetłumaczyła utwory uznanych autorek i autorów niemieckojęzycznych, takich jak Daniel Kehlmann, Uwe Timm, Arthur Koestler czy Friedrich Reck-Malleczewen. Jury w szczególności wyróżniło jej przekłady powieści Może Estera (Vielleicht Esther) Katji Petrowskiej oraz Ósme życie (dla Brilki) (Das achte Leben (für Brilka)) Nino Haratischwili.

Lothar Quinkenstein został uhonorowany przez jury jako tłumacz, pisarz, poeta i literaturoznawca. Przełożył na język niemiecki dzieła reprezentujące różne gatunki i style, w tym książki laureatki Literackiej Nagrody Nobla z 2018 roku Olgi Tokarczuk, a także Henryka Grynberga, Ludwika Hirszfelda i Brygidy Helbig-Mischewskiej. Na szczególne uznanie zasługują przekłady przygotowane wspólnie z Lisą Palmes: Historia jednego życia (Geschichte eines Lebens) Ludwika Hirszfelda, Księgi Jakubowe (Jakobsbücher) Olgi Tokarczuk oraz – obecnie przygotowywany – przekład Lalki (Die Puppe) Bolesława Prusa. Lothar Quinkenstein był również wykładowcą Uniwersytetu Europejskiego Viadrina. O swojej pracy opowiada szerzej na łamach Viadrina-Logbuch.

  

Foto: Paweł Zarychta (Kalinowska), Andrzej Walkusz (Volk)

Elżbieta Kalinowska jest tłumaczką, redaktorką i menedżerką kultury. Była zastępczynią dyrektora Instytutu Książki, a od 2016 roku pracuje jako redaktorka literatury faktu w Grupie Wydawniczej Foksal. Od ponad dwudziestu lat przekłada literaturę niemieckojęzyczną dla czołowych polskich wydawnictw, takich jak Czarne, W.A.B. czy Wydawnictwo Literackie. W jej dorobku znajduje się ponad dwadzieścia powieści współczesnych, a także liczne książki non-fiction i reportaże. Interesuje się współczesnymi nurtami literatury niemieckojęzycznej i tłumaczy przede wszystkim twórczość autorek i autorów o doświadczeniu migracyjnym, m.in. Zsuzsy Bánk, Terézii Mory, Olgi Grjasnowej, Sherka Fataha i Feriduna Zaimoglu. W ostatnich latach przełożyła również reportaże Wolfganga Bauera i Floriana Klenka. Jej dorobek translatorski wyróżnia się różnorodnością doboru autorek i autorów oraz znakomitym wyczuciem przekładanych tekstów.

Przyznając nagrodę Andreasowi Volkowi, jury po raz pierwszy uhonorowało tłumacza, którego głównym obszarem działalności są przekłady tekstów dramatycznych, odgrywających istotną rolę w żywej polsko-niemieckiej wymianie kulturalnej. Dzięki licznym przekładom współczesnej polskiej dramaturgii (m.in. Krzysztofa Warlikowskiego, Małgorzaty Sikorskiej-Miszczuk i Tadeusza Słobodzianka) Volk od dawna cieszy się uznaniem zarówno polskich autorek i autorów, jak i reżyserek oraz reżyserów współpracujących z teatrami w Niemczech. Jako tłumacz monografii i artykułów z zakresu nauk humanistycznych i kulturoznawstwa wnosi istotny wkład w rozwój dialogu naukowego między Polską a Niemcami (Maria Janion, Erwin Axer, Krystian Lupa). Jego bogatą bibliografię uzupełniają przekłady współczesnej prozy i poezji (Jan Polkowski). Od ponad dwudziestu lat Andreas Volk angażuje się także w działalność na rzecz dialogu kulturalnego – jest między innymi współzałożycielem polsko-niemieckiego rocznika translatorskiego „OderÜbersetzen”, redaktorem polsko-niemiecko-ukraińskiego czasopisma literackiego „Radar” oraz inicjatorem i pośrednikiem współpracy dla instytucji takich jak Goethe-Institut, m.in. przy cyklach „Übersetzer im Gespräch” i „Ausgezeichnet Lyrik”.

Nagroda im. Karla Dedeciusa od 2003 roku jest przyznawana co dwa lata tłumaczkom i tłumaczom z Polski i Niemiec za wybitne osiągnięcia translatorskie oraz działalność na rzecz dialogu i wymiany kulturalnej między oboma sąsiadującymi krajami.

Nagroda ma charakter podwójny i nosi imię Karla Dedeciusa (1921–2016) – nestora tłumaczy literatury polskiej w Niemczech oraz wybitnego pośrednika między kulturami Polski i Niemiec. Dzięki swoim przekładom, publikacjom i wszechstronnej działalności kulturalnej przez wiele lat wnosił istotny wkład w rozwój porozumienia i wzajemnych kontaktów między oboma narodami. Postrzegał siebie jako budowniczego literackich mostów, służących zbliżeniu i dialogowi.

Karl Dedecius w Archiwum Karla Dedeciusa, 2011. W tle Karl Dedecius z polskim poetą Tadeuszem Różewiczem. (Fot. Adam Czerneńko)

Historia nagrody sięga 1981 roku, kiedy z inicjatywy Karla Dedeciusa po raz pierwszy przyznano Nagrodę Fundacji Roberta Boscha polskim tłumaczkom i tłumaczom literatury niemieckiej. Wyróżnienie stanowiło wyraz uznania dla ich osiągnięć translatorskich oraz zasług dla popularyzacji kultury niemieckiej. W 1992 roku ustanowiono dodatkowo nagrodę dla młodych tłumaczek i tłumaczy. Od 2003 roku wyróżnienie jest przyznawane jako Nagroda im. Karla Dedeciusa i trafia nie tylko do polskich tłumaczek i tłumaczy literatury niemieckiej, lecz także do niemieckich tłumaczek i tłumaczy literatury polskiej.

Od 2003 roku Nagrodę im. Karla Dedeciusa otrzymało wiele wybitnych tłumaczek i tłumaczy. Wśród laureatek znajduje się między innymi Renate Schmidgall (laureatka z 2009 roku), której przekłady klasyków literatury polskiej, w tym Witolda Gombrowicza, weszły do serii "Polnische Bibliothek" wydawanej przez Karla Dedeciusa. Renate Schmidgall odegrała również istotną rolę w popularyzacji twórczości Pawła Huellego, Stefana Chwina i Andrzeja Stasiuka w Niemczech.

Nagroda wyróżnia także wybitne osiągnięcia młodszego pokolenia tłumaczek i tłumaczy. Lisa Palmes zadebiutowała w 2010 roku przekładem książki Wojciecha Jagielskiego "Wędrowcy nocy" (Wanderer der Nacht). W 2017 roku otrzymała Nagrodę im. Karla Dedeciusa – pierwsze wyróżnienie w swojej karierze. W kolejnych latach zdobyła następne nagrody, a w 2019 roku współtworzyła razem z Lotharem Quinkensteinem niemiecki przekład "Ksiąg Jakubowych" (Jakobsbücher) Olgi Tokarczuk.

Laureatki Nagrody im. Karla Dedeciusa Eliza Borg i Lisa Palmes z dr Brigit Krehl podczas spotkania autorskiego w Bibliotece Miejskiej i Regionalnej we Frankfurcie nad Odrą, 2018. (Fot. Georg Schilffarth)

Nagroda im. Karla Dedeciusa wyróżnia i przybliża sylwetki „niewidocznych” – tłumaczek i tłumaczy, którzy często pozostają w cieniu autorek i autorów, choć ich wkład ma kluczowe znaczenie dla odbioru literatury za granicą. Dzięki przekładom Jakuba Ekiera (laureata z 2013 roku), który sam jest poetą, polskie czytelniczki i czytelnicy mogą poznawać wymagającą poezję Bertolta Brechta, Reinera Kunzego i Ilse Aichinger. Z kolei Ryszard Wojnakowski (laureat z 2013 roku) przybliżył polskim odbiorcom liczne niemieckojęzyczne powieści, między innymi Cornelii Funke, Patricka Süskinda i Karla Maya.

Każda z dwóch nagród wynosi 10 000 euro. Do 2020 roku fundatorem nagrody była Fundacja Roberta Boscha, a od 2022 roku jej finansowanie zapewnia Sparkasse Darmstadt.

W ramach nagrody Willa Decjusza w Polsce oraz Europejskie Kolegium Tłumaczy w Straelen w Niemczech zapraszają laureatki i laureatów na miesięczne pobyty rezydencyjne. Fundacja im. Karla Dedeciusa z siedzibą we Frankfurcie nad Odrą organizuje natomiast spotkania autorskie z laureatkami i laureatami oraz warsztaty ze studentkami i studentami Uniwersytetu Europejskiego Viadrina.

Laureat Nagrody im. Karla Dedeciusa Sven Sellmer podczas warsztatów ze studentkami i studentami w Collegium Polonicum, 2016. (Fot. Adam Czerneńko)