Banner Viadrina

Polsko-Niemiecki Instytut Badawczy
w Collegium Polonicum w Słubicach

Prof. UAM dr hab. Aleksandra Chylewska-Tölle - badania

Udział w projektach badawczych:

Katolicyzm w Polsce i w Niemczech po Soborze Watykańskim II. Bilans i perspektywy

W roku 1965 polscy biskupi skierowali do biskupów niemieckich przesłanie: „Przebaczamy i prosimy o przebaczenie”. Gest ten zapoczątkował zmianę paradygmatu w stosunku Polaków do Niemców. Komunistyczny rząd w Polsce, progarmowo nastawiony antyniemiecko, napiętnował tę inicjatywę jako zdradę interesów narodowych Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej i zareagował represjami wobec Kościoła. Odpowiedź biskupów niemieckich została przyjęta w Polsce i niektórych kręgach katolickich w Niemczech z pewnym rozczarowaniem. Zarzucano biskupom, że nie zabrakło im odwagi, aby wezwać niemieckich katolików do analogicznej zmiany paradygmatu w relacji Niemców do Polaków. Dzisiaj korespondencja biskupów z 1965 roku uznawana jest powszechnie za kamień milowy pojednania polsko-niemieckiego po drugiej wojnie światowej.

W roku 2015 przypada pięćdziesiąta rocznica wymiany listów biskupów. Celem projektu realizowanego we współpracy z Instytutem Historii Europejskiej im. Leibniza w Mainz oraz z duszpasterstwem akademickim „Parakletos“ w Słubicach jest naukowa refleksja nad przebytą do tej pory drogą pojednania między Niemcami i Polakami – nad sukcesami, trudnościami oraz perspektywami na przyszłość polsko-niemieckiego sąsiedztwa z perspektywy Kościoła. Nie chodzi tu wyłącznie o rekonstrukcję wydarzeń sprzed pięćdziesięciu lat, ale przede wszystkim o umiejscowienie wymiany listów i jej oddziaływania w szerszym kontekście polsko-niemieckiego transferu kulturowego w przestrzeni religijnej. Projekt obejmuje trzy zagadnienia:

 

  1. korespondencję biskupów i jej znaczenie w perspektywie historycznej,
  2. niemiecko-polski transfer kulturowy w przestrzeni religijnej,
  3. zbliżenie niemiecko-polskie w przestrzeni religijnej w praktyce.

 

Kerygmatyka literacka w twórczości niemieckojęzycznych kapłanów

Spór o kształt kultury religijnej w poszukiwaniach światopoglądowych katolików niemieckojęzycznych ukazany zostanie w niniejszym projekcie na przykładzie działalności literackiej czterech kapłanów: Josepha Wittiga (1879-1949), Heinricha Federera (1866-1928), Petera Dörflera (1878-1955) i Ernesta Thrasolta (1878-1945). Jednym w celów projektu jest sprawdzenie, jak atmosfera religijno-społeczna wpłynęła na ich duchowe i religijne poszukiwania i w jakim stopniu ich zasługi w promowanie chrześcijaństwa „otwartego” mają wymiar również kulturotwórczy. Poddane analizie zostanie również wzajemne oddziaływanie na płaszczyźnie literackiej niniejszych pisarzy. Na pierwszy plan wysuwa się pytanie o zasięg zakotwiczenia chrześcijaństwa w niemieckim dziedzictwie duchowo-kulturowym. Obejmuje ono takie kwestie, jak np. rola literatury i jej współudział w rozwoju Niemiec. Chodzi o wyeksponowanie przy tym także perspektywy ponadindywidualnej, zmierzającej do uświadomienia, jak wyglądają odniesienia do tradycji chrześcijańskiej nie tylko jednostek, ile raczej grup czy środowisk. Analiza twórczości literackiej, w której krzyżują się płaszczyzny: literaturoznawcza, historyczna, teologiczna i kulturowa, ma za zadanie również interpretację kwestii związanych z samą genezą badanego zjawiska, jakim jest głoszenie piórem orędzia chrześcijańskiego, następnie ukazanie genologicznej dyferencji badanej twórczości oraz analizę relacji między pracą duszpasterską kapłanów a ich motywacjami do aktywności na płaszczyźnie literackiej.

 

Słownik literackiego katolicyzmu. Wiek XX w niemieckojęzycznym kręgu kulturowym: autorzy i ich dzieła literackie

Kierownik projektu: Prof. dr hab. Thomas Pittrof (Uniwersytet w Eichstätt)

Celem projektu jest opracowanie słownika literackiego katolicyzmu XX wieku w niemieckojęzycznym kręgu kulturowym. Pisarze, których twórczość literacka zostanie poddana analizie, w pewnym tylko stopniu dają się wpasować w standardy literatury ewangelizacyjnej. Koncentrowali się oni na kwestii poszukiwania odpowiedniego kontekstu kulturowego,  z którego i przez który ówczesna literatura mogłaby wprowadzić czytelnika w przestrzeń wiary. Pytając o możliwość estetycznej rehabilitacji katolicyzmu zwracali uwagę na postulaty odnoszące się do tekstów inspirowanych chrześcijańską perspektywą. Prezentują oni szeroki, w miarę reprezentatywny, wachlarz poziomów, umożliwiający wgląd w tego rodzaju literaturę. Wszyscy autorzy wnieśli pewne zasługi w promowanie nie tylko chrześcijaństwa „otwartego”, lecz także wartości kulturotwórczych. Przyczynili się oni np. w dużym stopniu do odrodzenia niemieckojęzycznej powieści historycznej w XX wieku.

Informacje na temat projektu: http://www.ku.de/slf/germanistik/deutschlitwi/forschung/handbuch-des-literarischen-katholizismus/handbuch/

 

Dyscypliny naukowe Vita Publikacje Badania